Bu başlığı görünce şaşırdınız mı bilmiyorum. Belki de klasik bir psikolog gibi travmaların güçlendirici yanlarından bahsetmeli, bakış açısının önemini anlatan cümleler söylemeliyim. Hayır, herkes bundan bahsediyor. Bugün yağan yağmurdan bahsedelim. Çünkü o kesin olarak var. Sonrasında çıkan gökkuşağı belirsiz ama ne hikmetse herkes bu konuda çok şey biliyor.
Travmalar, travmatize eder. Bazen bir yanın o yaşta, o anda kalmış gibi hissedersin. O günün korkusuyla, o günün çaresizliğiyle tepki verirsin. Bunun romantik bir tarafı yok. Yıllar geçer, hayatın değişir ama küçücük bir şey seni hiç beklemediğin anda eski bir yere geri götürebilir.
Sonra kendine sorarsın:
Ben bunu hâlâ neden yaşıyorum?
Artık aşmış olmam gerekmiyor muydu?
Gerekmiyor.
Travma Sonrası Büyüme Nedir?
Travma sonrası büyüme, psikolojide kişinin sarsıcı yaşam deneyimlerinin ardından kendisiyle, ilişkileriyle veya hayatla kurduğu bağda olumlu değişimler yaşayabilmesini ifade eden bir kavramdır. İnsan zor deneyimlerin ardından sınırlarını değiştirebilir, kendini daha iyi tanıyabilir, hayata başka türlü bakabilir.
Evet, böyle bir ihtimal var. Ancak bir ihtimalin var olması, onun herkes için gerçekleşmesi gerektiği anlamına gelmiyor.
Tıpkı bakış açını değiştir cümlesi gibi travma sonrası büyüme de zamanla kişisel gelişim ve üretkenlik kültürünün bir parçasına dönüştü. Sanki yaşadığımız her olumsuz deneyimin sonunda ortaya koymamız gereken bir kazanım var.
Acı çektin, peki karşılığında ne kazandın?
Daha güçlü oldun mu?
Kendini buldun mu?
Küllerinden doğdun mu?
Yaşadığın yetmiyor, bir de ondan anlam üretmen bekleniyor. Gelişmen, dönüşmen, hatta mümkünse minnettar olman.
Peki ya değilsen?
Her Travma İnsanı Güçlendirir mi?
Hayır. Travma sonrası büyüme mümkün olsa da her travmanın insanı güçlendirdiğini söyleyemeyiz. Üstelik yaşanan bir değişimin olumlu olması, o değişime neden olan deneyimin gerekli veya iyi olduğu anlamına gelmez.
Daha iyi sınırlar koymayı öğrenmiş olabilirsin ama keşke o sınırları öğrenmek için önce defalarca ihlal edilmeseydin.
İnsanları daha iyi okuyabiliyor olabilirsin ama keşke bunu sürekli tetikte kalmak zorunda olduğun bir yerde öğrenmeseydin.
Güçlü olmuş olabilirsin ama keşke bu kadar güçlü olmak zorunda kalmasaydın.
Bazen hayatta kalmak için geliştirdiğimiz beceriler, dışarıdan bakıldığında güçlü yanlarımız gibi görünebilir. Her şeyi kontrol etmeye çalışmak, insanların ruh hâlini hemen fark etmek, kimseye ihtiyaç duymadan ayakta kalabilmek…
Ama bu becerilerin hangi koşullarda geliştiğini de sormamız gerekmez mi?
Bir insanın güçlü görünmesi, o gücü kazanırken neler kaybettiğini bize anlatmaz.
Travma Sonrası Büyüme Neden Bir Baskıya Dönüşebilir?
Sorun, travma sonrası büyümenin varlığında değil; büyümenin bir beklentiye dönüşmesinde başlıyor.
İnsanlardan yalnızca yaşadıklarıyla baş etmeleri değil, yaşadıklarından daha iyi bir insan olarak çıkmaları da beklenebiliyor. Böylece iyileşme, kişinin kendi hızında ilerleyen bir süreç olmaktan çıkıp ulaşılması gereken yeni bir başarı ölçütüne dönüşüyor.
Henüz acısını anlamaya çalışan biri, bu kez yeterince iyileşemediği veya yaşadıklarından bir ders çıkaramadığı için kendisini sorgulayabiliyor.
Oysa acı çekmek bir yatırım değil. Karşılığında mutlaka bir kazanç elde etmek zorunda değiliz.
Travmanın İzlerini Taşımak İyileşmediğin Anlamına mı Gelir?
Travma her zaman güçlendirmez.
Daha kaygılı, daha kontrollü, daha kuşkucu yapabilir. Yakınlığı zorlaştırabilir. Küçücük değişikliklerde bile alarm verebilirsin. Bir ses, bir koku ya da sıradan görünen bir olay, geçmişte yaşadığın bir deneyimin duygularını yeniden harekete geçirebilir.
Bazen bunların nedenini bilirsin, bazen de verdiğin tepki sana bile anlaşılmaz gelir.
Travmadan Sonra Neden Hâlâ Eskisi Gibi Hissediyorum?
Çünkü bir deneyimin geçmişte kalması, onun psikolojik etkilerinin de aynı anda sona erdiği anlamına gelmez.
İyileşmek, yaşadığın şeyin sende hiç iz bırakmaması değildir. Geçmişin bugününü nasıl etkilediğini fark etmek, verdiğin tepkileri anlamaya başlamak ve zamanla farklı yollar geliştirebilmek de iyileşmenin bir parçası olabilir.
Üstelik iyileşme her zaman doğrusal ilerlemez. Kendini uzun zamandır iyi hissederken beklenmedik bir olayla yeniden zorlanabilirsin. Bu, bütün ilerlemenin ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Yaşadıklarının bugününü zorlaştırıyor olması destek alma ihtiyacına işaret edebilir. Ancak bu ihtiyaç, yeterince güçlü olmadığının bir kanıtı değildir.
Her Travmadan Bir Ders Çıkarmak Zorunda mıyız?
Bir şeyi anlamlandırmakla onu güzel bir hikâyeye ya da duygusal kazanca çevirmek aynı şey değil.
Başına gelen olaylardan çok şey öğrenmiş olabilirsin. Bu, onların iyi olduğu anlamına gelmez.
Acının sonradan işe yaramış olması, acıyı gerekli yapmaz.
Üstelik insan bazen yaşadığı şeylerden hiçbir anlam çıkaramaz. Neden benim başıma geldi sorusunun tatmin edici bir cevabı olmayabilir. Yaşananları kabul etmek, onları haklı bulmak ya da hayat hikâyemizin değerli bir parçası olarak görmek zorunda olduğumuz anlamına gelmez.
Minnettar olmayabilirsin.
Sana bunu yaşatan insanlara, içinde bulunduğun koşullara ya da seni değişmek zorunda bırakan deneyimlere teşekkür etmek zorunda değilsin.
Her yaranın bir anlamı olmak zorunda değil.
Her kaybın seni olgunlaştırması gerekmiyor.
Her travmanın sonunda yeni ve daha güçlü bir sen çıkmak zorunda değil.
Bazen yağmur yağar ve gökkuşağı çıkmaz. Yağmurun yağdığını kabul etmek için gökkuşağını beklememize gerek yok.
Bazı şeyler kötüydü. Sen hayatta kaldın.
Bu yeterli.